Hugo Chávez.html



Hugo Chávez in Brazilië in 2003

Hugo Rafael Chávez Frías (Sabaneta, 28 juli 1954) is de president van Venezuela sinds 1999. Hij staat bekend om zijn socialistische politiek, populisme, zijn tegenstand tegen het neo-liberalisme en de regering van president Bush van de Verenigde Staten. De veranderingen die hij in zijn land heeft doorgevoerd worden de Bolivariaanse Revolutie genoemd, en zijn ideologie noemt hij het bolivarisme. Amerikaanse media noemen hem soms 'orkaan Hugo' vanwege zijn politiek brisante uitspraken. Chávez is bevriend met Fidel Castro. Chávez is zowel binnen Venezuela als daarbuiten een omstreden figuur. Hij heeft zowel een grote groep trouwe aanhangers als een grote groep felle tegenstanders.

bewerk Biografie

bewerk Vroege jaren

Hugo Chávez werd geboren op 28 juli 1954 in Sabaneta in de deelstaat Barinas in Venezuela als zoon van een onderwijzer. Hij genoot zijn opleiding op de militaire academie en volgde aanvankelijk een militaire carrière als paracommando, en behaalde een diploma van militaire toegepaste wetenschappen. Hij studeerde verder aan de Simón Bolívar-universiteit van Caracas, maar behaalde daar geen diploma.

Begin jaren tachtig stichtte hij met een groep revolutionaire militairen een geheime politieke beweging, genoemd naar de grote Zuid-Amerikaans onafhankelijkheidsstrijder Simón Bolívar. Op 4 februari 1992 leidde hij een couppoging tegen president Andrés Pérez, die te maken had met groot verzet van de bevolking tegen zijn strenge economische beleid. De coup mislukte en Chávez belandde in de gevangenis. Zijn kameraden deden in november van dat jaar een tweede - mislukte - couppoging. Na twee jaar gevangenis werd hem gratie verleend.

Vanaf zijn vrijlating stortte hij zich geheel op de politiek. Hij richtte de partij Beweging van de Vijfde Republiek (MVR) op. Op 8 december 1998 werd hij met 56% van de stemmen tot president gekozen. Niet eerder waren zoveel mensen gaan stemmen.

bewerk Presidentschap

De protestmars van 11 april 2002

Het optreden van deze socialistische en anti-globalistische president werd enerzijds hartstochtelijk ondersteund door zijn enthousiaste achterban, anderzijds even fervent verketterd door zijn tegenstanders. Op 11 april 2002 voerde een protestmars van bijna 1 miljoen Venezolanen naar het presidentiële paleis in Caracas om het aftreden van president Hugo Chávez te eisen. Het was het hoogtepunt van een staking die twee dagen eerder was uitgeroepen door de nationale oliemaatschappij PDVSA. Zo'n 15.000 aanhangers van Chávez verzamelden zich echter voor de deuren van het paleis om de regering te verdedigen.^[1] Na de confrontatie bij het paleis ontstonden er, aangesticht door sluipschutters, gewelddadigheden tussen de demonstranten en Chávez-aanhangers en de Nationale Garde, met 21 doden en ca. 150 gewonden tot gevolg. Verscheidene uren later werd de president Chávez aangehouden door rebellerende militairen, die hem dwongen om af te treden. Hij werd afgevoerd en meegenomen naar een militaire vliegbasis waar een vliegtuig klaarstond om hem af te voeren. De tijdelijke regering, die de macht de volgende dag overnam, maakte echter ernstige grondwettelijke fouten en verloor daardoor het vertrouwen van verschillende groeperingen, in het bijzonder veel van dezelfde generaals die eerder Chávez' aftreden hadden geëist. Enige tijd later was de interim-president Carmona genoodzaakt af te treden, en werd Chávez opnieuw in het ambt hersteld, dankzij de steun van een grote meerderheid van de bevolking, die het paleis omsingelde waarna de Presidentiële Garde de overname van het paleis organiseerde. Twee Ierse journalisten maakten van de coup een veel gelauwerde maar ook bekritiseerde documentaire.^[2] In hun relaas zouden veel suggestieve beelden gebruikt zijn.^[1]

Sindsdien heeft hij zonder uitzondering bij opeenvolgende verkiezingen en referenda klinkende overwinningen behaald en heeft de Venezolaanse oppositie zijn invloed verloren. Wekelijks kunnen burgers rechtstreeks met Hugo Chávez bellen tijdens het tv-programma Hola Presidente. Tot nu toe werd de persvrijheid onder Chávez vrij goed gerespecteerd. Toch krijgt de president nu toenemende kritiek, onder meer omdat hij de uitzendvergunning van één televisiezender (RCTV), gelieerd aan de oppositie, niet heeft verlengd. Op 27 mei 2007 heeft hij deze zender vervangen door een socialistische door de staat ondersteunde zender (TVES).^[3] De verschillende commerciële televisiestations worden op hun beurt op de korrel genomen omdat ze nauwelijks objectieve informatie geven en er niet voor terugdeinzen nieuwsberichten en -beelden te manipuleren.

In april 2005 lanceerde Chávez ALBA (of Bolivariaans Alternatief voor Latijns-Amerika en de Caraïben), als tegenhanger voor de door de VS gepromote FTAA-vrijhandelszone.

In juli 2005 lanceerde Chávez in Caracas de Zuid-Amerikaanse televisiezender Telesur, in een samenwerkingsverband met Argentinië, Brazilië, Cuba en Uruguay. Die moet een tegengewicht bieden tegen (volgens Chávez en zijn aanhangers) pro-Amerikaanse nieuwszenders zoals CNN.

Op 1 februari 2007 nam het louter uit Chávez-aanhangers bestaande parlement een wet aan die Chávez voor 18 maanden onbeperkte macht gaf. De oppositie boycotte sinds de laatste verkiezingen het parlement. Chávez heeft al aangekondigd dat hij die macht zal gebruiken voor de nationalisatie van de olie-industrie, de grootste telefoonmaatschappij en de elektriciteitscentrales die energie aan Caracas leveren.

Op 2 december 2007 leed Chávez zijn eerste electorale nederlaag sinds hij president is. Een kleine meerderheid (51 procent) van de kiezers stemde in een referendum tegen een grondwetswijziging die Chávez' macht aanzienlijk had moeten uitbreiden en waardoor hij Venezuela socialistischer had willen maken. De president zou onder andere meer dan twee ambtstermijnen kunnen uitdoen en gemakkelijker de noodtoestand kunnen uitroepen.

Zijn verlies werd vooral bewerkstelligd door een nieuwe maatschappelijke oppositiegroep: protesterende studenten, jongeren uit de middenklasse. Hun tegengeluid vond ingang bij de arme achterban van Chávez, in tegenstelling tot de geluiden van 'oude' oppositie. Daarnaast lieten zijn vaste aanhangers het bij het referendum door ontevredenheid afweten, want hoewel Venezuela door zijn oliekomsten een rijk land is, kampt het land aan een tekort aan basis voedselproducten. De oorzaak ligt volgens sommigen in het prijsbeleid van de overheid, waardoor boeren onder de kostprijs moeten produceren. Bovendien stroomt een deel van de productie weg over de grenzen omdat in naburige landen de marktprijs hoger ligt. ^[4]

Hugo Chávez is er niet in geslaagd een verbetering in de bestrijding van de misdaad te bewerkstelligen. Onder zijn bewind is het aantal moorden van 4.550 per jaar gestegen naar 13.000 per jaar. Chávez begint ook daardoor de steun van de armen in de sloppenwijken te verliezen, vooral ook omdat de bevolking van het leger door corruptie niet veel te verwachten heeft.^[5]

Dat zijn populariteit tanende is bleek ook uit het schrappen van spionagewetgeving nadat hiertegen brede maatschappelijke weerstand was gekomen. Het wetsvoorstel hield in dat burgers verplicht werden op straffe van 4 jaar detentie mee te werken met de geheime dienst. De rechtspraak zou zich in dit voorstel ondergeschikt maken aan de geheime dienst, en burgers zouden zonder gerechtelijk bevel kunnen worden afgeluisterd en gearresteerd. Het wetsvoorstel was omstreden omdat het net zo ver ging als de door Chávez zwaar bekritiseerde Patriot Act in de VS.^[6] Kritiek van indoctrinatie kreeg hij ook te verduren van leraren en ouders nadat hij kinderen had gezegd dat ze Karl Marx en Friedrich Engels moesten lezen zodat ze konden zien hoe het kapitalisme kinderen uitbuit en vergiftigt. De leider van de lerarenvakbond had eerder al kunnen voorkomen dat lesboeken zouden worden herschreven op de manier die Chávez wil.^[7]

Half juni kwam een eind aan de onder zijn aanhangers poplulaire tv-show van Chávez Aló Presidente. Gedurende zijn presidentschap heeft Chávez 313 maal op zondag een soms uren durende monoloog ten beste gegeven, waarin hij de Bolivariaanse Revolutie verheerlijkte en van leer trok tegen het neoliberalisme en de Amerikaanse president Bush in het bijzonder. De verklaring die werd gegeven, is dat Chávez het te druk heeft met andere werkzaamheden.^[8]

bewerk Ideologische invloeden

Hugo Chávez met de Braziliaanse president Luiz Inácio Lula da Silva

Ideologisch wordt Hugo Chávez beïnvloed door Simón Bolívar (Zuid-Amerikaans vrijheidsstrijder), Ezequiel Zamora (Venezolaans generaal, federalist en voorstander van een verenigd Zuid-Amerika), Simon Rodríguez (mentor van Bolívar), maar ook marxistische filosofen Frederico Brito Figueroa (lid van de communistische partij van Venezuela), Jorge Eliécer Gaitán (Colombiaans populist), Fidel Castro (president van Cuba), Che Guevara (Argentijns revolutionair) en Salvador Allende (president van Chili).

Hugo Chávez omschrijft zijn ideologie als volgt:

"Mijn socialisme is van een nieuw type, een humanistische variant, één die de mens boven de machines plaatst, boven machines en de staat, boven alles."^[9]

bewerk Politiek

Chavez met de Argentijnse president Néstor Kirchner

Hugo Chávez voerde een systeem in, waarbij de armsten onder de bevolking kunnen beslissen wat ze nodig hebben. Indien die eisen aanvaardbaar en haalbaar zijn, worden die uitgevoerd. Zo werd beslist de favela's (sloppenwijken) in sommige delen van het land te vervangen door appartementenblokken.

Hugo Chávez heeft enorme gebieden van grootgrondbezitters genationaliseerd, en ze gegeven aan boeren die in coöperaties werken; zodat ook de armste mensen werk hebben, en de import van voedsel beperkt kan worden. Biodiversiteit wordt aangemoedigd; zo werd een "graanbank" opgericht, en is grootschalige visserij verboden. Genetische gemanipuleerde producten zijn verboden.

Er werd een verdelingsnetwerk voor voedsel MERCAL opgericht. Via grote staatswinkels en kleinere winkels wordt voedsel tegen lage prijzen verdeeld, zodat ook de armsten voedsel hebben.

Dankzij micro-leningen wordt het opstarten van kleine bedrijven aangemoedigd. Deze leningen worden uitgeschreven aan mensen die geen private banklening kunnen verkrijgen, omdat zij daar geen waarborg tegenover kunnen stellen.

Dankzij het Barrio Adentro-akkoord met Cuba wordt aardolie uitgewisseld met Cubaanse dokters. De legerkazernes worden gedeeltelijk gebruikt als ziekenhuis.

Momenteel (begin 2005 - eind 2006) bevaart ook een Cubaanse hospitaalboot met Cubaanse artsen en gesteund met Venezolaans geld en brandstof het noord-westelijk deel van Zuid-Amerika en de Caribische eilanden af en geeft gratis gezondheidszorg (ook operaties) aan iedereen die die wil ontvangen. Dit gebeurt in samenwerking met de regeringen van die landen. Voor operaties die niet op het schip gedaan kunnen worden is er de mogelijkheid om volledig gratis overgevlogen te worden naar Cuba.

Dankzij het akkoord met Cuba wordt het analfabetisme met Cubaanse leraren bestreden; zo leerden 1.250.000 Venezolanen lezen en schrijven.

Onder Hugo Chávez' bewind zijn de diplomatieke banden tussen Venezuela en de Verenigde Staten, Nederland, Peru, Israël,Mexico en Spanje flink verslechterd. In Nederland zijn echter wel de banden met de NCPN zeer hecht. Bij de presidentsverkiezingen waren meerdere NCPN-leden uitgenodigd door de Venezolaanse regering als internationale waarnemers. De banden met Argentinië, Bolivia, Brazilië, Chili, China, Cuba, Dominica, Uruguay en sinds kort ook Wit-Rusland, Iran en Rusland zijn juist aangehaald.

bewerk Banden met de FARC

Hoewel Hugo Chávez zijn Bolivariaanse revolutie predikt in de Latijns-Amerikaanse landen heeft hij banden met de Colombiaanse terreurbeweging FARC altijd ontkend. Colombia beschuldigde hem er echter van steun te geven aan de FARC, door bases op Venezolaans grondgebied toe te laten.

Na bemoeienis van Chávez werden op 10 januari 2008 twee gijzelaars, Clara Rojas en Consuelo González, door de FARC vrijgelaten. Volgens zijn critici was de vrijlating van de gijzelaars door de FARC een diplomatieke publiciteitsstunt, kritiek die versterkt werd nadat Chávez twee dagen later de internationale gemeenschap opriep om de van meerdere misdaden beschuldigde FARC en ELN van de lijst van terroristische organisaties af te halen.^[10] Eind februari 2008 liet de FARC via Venezuela opnieuw 4 gijzelaars vrij. Het geheel werd gezien in het licht van een politiek steekspel tussen Álvaro Uribe Vélez, de president van Colombia en Hugo Chávez. In 2007 had Uribe aan Chávez gevraagd om met de FARC-top te bemiddelen, maar Uribe trok zijn vraag al na enkele weken in, omdat Chávez een te grote rol opeiste. De twee gijzelaars die op 10 januari vrijgelaten werden, werden in de eerste plaats als een steunbetuiging van de FARC aan Hugo Chávez gezien, en in de tweede plaats als een drukmiddel op Uribe, omdat beide gijzelaars brieven meebrachten van lotgenoten waarin zij schreven te leven als “levende doden”.^[11]

Nadat op 1 maart 2008 het Colombiaanse leger in Ecuador de tweede man van de FARC, Raul Reyes, en nog 16 andere FARC-militanten had gedood ontstond er een crisis tussen Colombia en Venezuela. Hugo Chávez stuurde extra troepen naar de grens met Colombia en verzekerde op luide toon dat hij het als een daad van oorlog zou zien als Uribe een zelfde aanval ook op Venezolaans grondgebied zou uitvoeren. Daarmee bekende hij echter tussen de regels door dat de FARC ook gebruik maakte van bases op Venezolaans grondgebied, omdat dit de enige reden was waarom Colombia Ecuador was binnengevallen.^[12] Bij de uitschakeling van Reyes werd ook zijn computer buit gemaakt, en daaruit bleek dat Venezuela wel degelijk steun gaf aan de FARC. FARC-onderhandelaar Ivan Márquez voerde eind 2007 niet alleen overleg over de vrijlating van de gijzelaars, maar Chávez besloot de FARC ook een lening van 300 miljoen dollar te verstrekken.^[13] Volgens Interpol waren de computerbestanden authentiek.^[14]

Op 8 juni riep Chávez de FARC op de strijd te staken omdat "de oorlog der guerrilla's geschiedenis is in Latijns-Amerika", nadat in het voorgaande weekeinde Colombia aan de grens met Venezuela twee mensen arresteerde met 40.000 stuks munitie voor Kalasjnikovs. Een van hen identificeerde zich als lid van de Nationale Garde van Venezuela.^[15]

bewerk Privéleven

bewerk De huwelijken van Hugo Chávez

Hugo Chávez is twee keer getrouwd. De eerste keer was hij getrouwd met Nancy Colmenares die net als Chávez afkomstig is uit de Staat Barinas. Zij kregen drie kinderen: Rosa Virginia, María Gabriela en Hugo Rafael. Tijdens zijn huwelijk met Colmenares had Chávez een relatie met Herma Marksman die ongeveer tien jaar duurde. Na zijn echtscheiding trouwde Chávez met de journaliste Marisabel Rodríguez. Zij kregen een zoon, Raúl Alfonzo, en een dochter, Rosa Inés. Hugo Chávez en Marisabel Rodríguez de Chávez leven gescheiden van elkaar. Inmiddels is bekend geworden dat hij een relatie heeft met Naomi Campbell^[16].

bewerk Godsdienst

Hugo Chávez is rooms-katholiek gedoopt. Chávez beschouwt zijn geloof als persoonlijk, maar hij is er wel open over. Zijn katholicisme staat niet ver af van de Christen-socialisten en de in Latijns-Amerika populaire bevrijdingstheologie. Chávez heeft menigmaal laten weten dat hij vindt dat Jezus de eerste socialist was en Judas de eerste kapitalist. Hiermee wijkt Chávez nauwelijks af van de bevrijdingstheologen.

In 2005 verklaarde Hugo Chávez dat er geen protestantse buitenlandse zendelingen Venezuela meer in mochten. Dit kwam door uitspraken van Pat Robertson, een radiodominee uit de VS die een keer verklaarde "we should take him down" ("We zouden hem moeten afzetten/doden.") Chávez zou terroristen financieren en ze laten trainen op Venezolaans grondgebied, en hij zou de economie van zijn land kapot hebben gemaakt.^[17] Het verbod op protestantse zendelingen heeft dus niets te maken met een anti-protestantse instelling van Chávez, maar houdt verband met de uitspraken van Robertson.

bewerk Vriendschappen

Hugo Chávez onderhoudt nauwe vriendschappen met Fidel Castro, de oud-president van Cuba, met de linkse Amerikaanse acteur Danny Glover en Richard M. Stallman, de oprichter van de Free Software Foundation. Ook andere bekende figuren uit de Amerikaanse film- en muziekwereld steunen hem openlijk, zoals regisseur Oliver Stone en zanger en muzikant Harry Belafonte.

bewerk Controverses

Tegenstanders beschuldigen Hugo Chávez van demagogie en dictatoriale neigingen. Hij staat er om bekend harde polariserende uitspraken te doen. In een toespraak voor de Verenigde Naties in 2006 vergeleek hij President Bush met de duivel, de Britse premier Blair werd door hem eens het broertje van Adolf Hitler genoemd, en secretaris-generaal van de Organisatie van Amerikaanse Staten José Miguel Insulza noemde hij een pendejo (lafbek), nadat deze kritiek had geuit op de uitspraak van Chávez om kritische particuliere tv-zenders in de toekomst geen vergunning meer te geven.

Hij zoekt zijn politieke vrienden onder landen zoals Libië, Iran en Wit-Rusland, die hij allemaal in 2006 bezocht. De leider van Wit-Rusland Aljaksandr Loekasjenka, die volgens de oppositie en door waarnemers door fraude de laatste verkiezingen won, werd door hem geroemd^[18]. President Mahmoud Ahmadinejad van Iran heeft ook al enkele tegenbezoeken uitgevoerd aan Venezuela en samen richtten zij een fonds op voor sociale investeringen, maar het geld is ook bedoeld voor landen die zich van het "imperialistische juk" willen bevrijden^[19].

Critici menen dat zijn Bolivariaanse revolutie steeds verder van een democratie lijkt af te dwalen. In januari 2006 werd het parlement voor een periode van 18 maanden buitenspel gezet. Op 2 december 2007 werd er een referendum gehouden om meerdere grondwetswijzigingen te kunnen doorvoeren, waaronder de afschaffing van het maximaal aantal termijnen dat een president herkozen kan worden. Het referendum werd echter door Chávez verloren. Hij wordt er van beschuldigd politieke tegenstanders het leven moeilijk te maken, strategische bedrijven worden genationaliseerd en particuliere omroepen worden bedreigd met ontzegging van zendvergunningen, en hij heeft al meerdere malen te kennen gegeven te streven naar een eenpartijstelsel, een Socialistische Eenheidspartij^[20]. Hij wil dat de Centrale Bank van Venezuela volledig wordt genationaliseerd^[21]. Voorts wordt het militaire apparaat versterkt; in Rusland kocht Chávez voor ongeveer € 790 miljoen in 2006 100.000 kalasjnikov-machinegeweren met bovendien een licentie om ze zelf te produceren, en een dertigtal straaljagers en helikopters.

Chávez wordt door zijn opponenten en andere critici beschuldigd van populisme. Bovendien wordt hij beschuldigd dat hij de verkiezingen van 2005 zal hebben beïnvloed door de eindejaarsbonus voor een miljoen ambtenaren vervroegd voor de verkiezingen van 3 december uit te keren. Ook wordt hij beschuldigd van nepotisme. Nadat hij aan de macht kwam werd zijn familie in belangrijke posities benoemd. Zijn broer Adán werd ambassadeur in Cuba en is nu minister van onderwijs. Zijn vader werd gouverneur van de staat Barinas, maar vanwege zijn leeftijd en gezondheid is het feitelijke bestuur in handen van zijn broer Argénis. Zijn broer Aníbal werd tot burgemeester benoemd, zijn moeder tot directeur van een kinderfonds.

Eind 2005 werd Chávez door het Simon Wiesenthal Centrum beschuldigd van antisemitisme in zijn kersttoespraak, omdat hij had gezegd dat een minderheid, "afstammelingen van degenen die Christus aan het kruis hebben gehangen, de afstammelingen van degenen die Simon Bolivar hier weggeschopt hebben en hem ook gekruisigd hebben", in het bezit is van de meeste rijkdom in de wereld. Verdedigers van Chávez gaven aan dat hij hiermee niet de Joden bedoelde, maar de kapitalisten dan wel de oligarchie.

Toen Chávez op 10 november 2007 bij herhaling José María Aznar, oud-premier van Spanje, een fascist had genoemd tijdens een topontmoeting van Spaanse, Portugese en Latijns-Amerikaanse leiders in Chili, reageerde koning Juan Carlos van Spanje daarop dat hij nu zijn mond eens moest houden. Later reageerde de president van Nicaragua kritisch op de actie van de Spaanse koning, waarop de koning de top tijdelijk verliet. ^[23]

Nadat Robert Noble, hoofd van Interpol, op 16 mei bekend maakte dat de computerbestanden waaruit bleek dat Chávez banden onderhield met de FARC, authentiek waren, maakte Chavez hem uit voor "een immorele politieman die applaudisseert voor moordenaars". Chávez noemde Noble enkele malen "senõr Ignoble" (laaghartig, gemeen) en "een clown". Toen Colombia de tweede man van de FARC wist om te brengen, vroeg Chávez in zijn wekelijks tv-show Aló Presidente een minuut stilte voor een "voorbeeldig militair".^[5]

De financiële controlecommissie van de Nationale Assemblee (het parlement) besloot 26 maart 2008 een onderzoek in te stellen naar landaankopen door twee broers van Chávez. Chávez familie heeft in de staat Barinas een grote macht opgebouwd. Chavez' vader is er gouverneur, een broer burgemeester, een ander beheert de salariëring van de ambtenaren, een derde heeft een topfunctie in de regering. Twee broers worden beschuldigd van grote landaankopen, terwijl Hugo Chávez zegt het grootgrondbezit te willen aanpakken. ^[24]

Nadat de Duitse bondskanselier Angela Merkel in een interview had opgemerkt dat Chávez niet voor heel Latijns Amerika spreekt, benoemde hij Angela Merkels politiek in zijn tv-show Aló Presidente "hetzelfde soort rechts als dat van Hitler: fascisme", en dat ze verder naar de ... kon lopen.^[25]

bewerk Biografieën

• Gregory Wilpert, 2007, Changing Venezuela by taking Power. The Policies of the Chávez Government, Verso, ISBN 978-1-84467-552-4
• C. Marcano, A. Barrera, 2007, Hugo Chávez: The Definitive Biography of Venezuela's Controversial President. Random House, ISBN 978-0679456667

Meer afbeeldingen die bij dit onderwerp horen, zijn te vinden in de categorie Hugo Chávez van Wikimedia Commons.