Hoofdstad van Nederland.html



Den Haag is al sinds 1584 de zetel van de regering; hier het politieke centrum Binnenhof

De hoofdstad van een land is de stad waar in beginsel de regering en het staatshoofd van een land gevestigd zijn. Nederland vormt hierop een bijzondere uitzondering. Den Haag is bijna onafgebroken vanaf 1584 de zetel van de regering geweest, met uitzondering van 1808 tot 1810 (Amsterdam) en van 1940 tot 1945 (Londen). Ook is Den Haag de woonplaats van stadhouders en vorsten sinds 1584, met uitzondering van de voornoemde periodes en van 1948 tot 1980 waarin koningin Juliana in Baarn woonachtig was. Desondanks wordt Amsterdam beschouwd als de hoofdstad van Nederland. De Nederlandse Grondwet bevat een korte verwijzing daarnaar in artikel 32.

In de korte periode dat Amsterdam regeringscentrum geweest is, van 1808 tot 1810, heeft koning Lodewijk Napoleon zijn intrek genomen in het Paleis op de Dam. In deze periode is Amsterdam tot hoofdstad gemaakt. In 1810 werd Lodewijk teruggeroepen naar Parijs en werd Nederland geannexeerd door Frankrijk. De Franse gouverneur Charles François Lebrun nam daarop zijn intrek in het Paleis op de Dam. Amsterdam werd aangeduid als derde stad van het (Franse) rijk, na Parijs en Rome. Na het herkrijgen van de zelfstandigheid in 1813 namen regering en Staten-Generaal echter weer hun intrek in Den Haag, Amsterdam bleef nog altijd de hoofdstad.

bewerk Grondwet

De grondwet is meestentijds vaag gebleven over de status van Amsterdam als hoofdstad. In de grondwet van 1814 kwam er voor het eerst een verwijzing naar Amsterdam als de hoofdstad:

Maar in 1815 was die verwijzing echter alweer verdwenen:

Ook in de daaropvolgende grondwetswijzigingen bleef de status van Amsterdam als hoofdstad onduidelijk:

Dat bleef zo tot de grondwetswijziging van 1983 toen de formele status van Amsterdam hersteld werd:

bewerk Algemeen aanvaard

Ondanks het ontbreken van een wettelijke status (althans tussen 1815 en 1983) heeft men Amsterdam altijd vrij algemeen als hoofdstad aanvaard. De reden daarvan ligt ongetwijfeld voor een deel in de functie als koningsstad: behalve de stad waar de inhuldiging van de koning plaatsheeft, is Amsterdam ook vaak de locatie voor koninklijke huwelijken en voor de jaarlijkse koninklijke nieuwjaarsreceptie. Maar waarschijnlijk ook in de relatief belangrijke rol die de stad in de Nederlandse geschiedenis heeft gespeeld. Vanaf het eind van de 16e eeuw groeide Amsterdam uit tot de grootste stad van Nederland en het belangrijkste centrum van handel, economie, cultuur en financiën; een positie die de stad tot op de dag van vandaag heeft weten te behouden.

Een andere reden wordt wellicht gevonden in de ontkenning van Den Haag als hoofdstad: hoewel regeringszetel vanaf de 16e eeuw wenste men Den Haag niet als hoofdstad te zien, omdat de Republiek der Verenigde Nederlanden formeel een statenbond was, waarvan de afzonderlijke leden zelfstandig waren met een eigen bestuur en een eigen hoofdstad. Ook na de vorming van de eenheidsstaat is deze ontkenning blijven bestaan.

bewerk Vergelijkbare omstandigheden

De situatie waarin een stad zonder regering en parlement toch wordt gezien als hoofdstad is tamelijk uniek in de wereld, ondanks dat er nog een aantal landen zijn waarvoor dit geldt:

• Na de onafhankelijkheid van Bolivia werd Sucre in 1825 de hoofdstad. Vanaf 1898 werden echter vrijwel alle overheidsinstellingen verplaatst naar La Paz. Alleen het hooggerechtshof is in Sucre gebleven. De status van de stad is echter nooit veranderd.
• Yamoussoukro, een nieuwe stad, werd in 1983 de wettelijke hoofdstad van Ivoorkust. Hoewel de regering daar naartoe wil verhuizen zitten de meeste regeringsgebouwen nog steeds in Abidjan.
• De Bondsrepubliek Duitsland vestigde na de Tweede Wereldoorlog zijn regeringszetel in Bonn. De grondwettelijke hoofdstad bleef echter Berlijn. De Bondsrepubliek was, althans formeel, een bezet land. Men had daar bovendien nog de intentie ooit terug te keren naar Berlijn, hetgeen inmiddels gebeurd is.

En dan zijn er ook nog enkele landen waar de overheidsfuncties verdeeld zijn:

• In Zuid-Afrika bevindt het parlement zich in Kaapstad, de regering in Pretoria en het hooggerechtshof in Bloemfontein. Dit was een compromis bij de totstandkoming van de Unie in 1910.
• In Chili is de regering gevestigd in Santiago en het parlement in Valparaíso.
• De zetel van de Europese Commissie is gevestigd in Brussel, evenals de zetel van de Raad (hoewel deze op bepaalde tijdstippen ook in Luxemburg vergadert). Het Europees parlement heeft een zetel in zowel Brussel als Straatsburg.

In dit soort gevallen wordt de stad waarin de regering is gevestigd vaak gezien als hoofdstad.