Hoax.html



Hoax is in het Engels een woord voor poets, nep, bedrog, truc, oplichterij. Het woord is waarschijnlijk een samentrekking van hocus pocus. ^[1]

bewerk Kenmerken

In Engelstalige landen wordt het woord vrij algemeen voor allerlei bedrog en nep gebruikt, bijvoorbeeld voor het maken van een graancirkel. In feite wordt een grote groep mensen voor de gek gehouden. Het lijkt op een grap, maar is eigenlijk kwaadaardiger, en is feitelijk alleen leuk voor de makers ervan.

Een hoax is vaak minder ernstig dan echte oplichterij of fraude. Een motief van wederrechtelijke bevoordeling ontbreekt vaak, het gaat meer om het stichten van verwarring en de mensen voor de gek houden. Een ander motief is het zaaien van paniek, of het beschadigen van "het systeem" uit persoonlijke frustratie.

De gevolgen kunnen zeer ernstig zijn. Mensen kunnen in paniek raken, en (schadelijke) handelingen verrichten die ze anders niet zouden verrichten. In een aantal gevallen kan een aanstichter van een hoax dan ook strafrechtelijk vervolgd worden.

bewerk Voorbeelden

bewerk De afscheiding van Vlaanderen

De Waalse omroep RTBF kondigde in de avond van 13 december 2006 aan dat Vlaanderen zich van België had afgescheiden. De koning zou zijn gevlucht en Brusselse trams stuitten bij de grens met Vlaanderen op een hek. De lokale politie krijgt instructies om de taalgrens te bewaken, en in Antwerpen vierden de mensen zogezegd feest. Alhoewel de RTBF na een half uur aangaf dat het "une fiction" was, veroorzaakte de hoax veel opschudding, en gaven verschillende kopstukken blijk van hun afkeuring.

bewerk Nep-poederbrieven

Na de antrax-brieven in de Verenigde Staten is het veel voorgekomen dat een aantal bedrijven en instanties ook poederbrieven ontvingen, vergezeld van een bedreiging. In veel gevallen bleek het om waspoeder, krijt, stijfsel, meel of andere onschadelijke witte poeders te gaan. Een aantal daders is strafrechtelijk vervolgd.

bewerk The Mujahideen Poisons Handbook

Dit "handboek voor het maken van vergif" is onlangs opgedoken op het internet. Het zou zogenaamd geschreven zijn door een islamitische terrorist, en bevat een aantal "recepten" voor het maken van dodelijke vergiften. De chemicaliën zijn vaak zo goed als onmogelijk verkrijgbaar voor particulieren. Bovendien kloppen veel recepten niet. Een recept bleek bijvoorbeeld in plaats van een dodelijk gif een stinkbom te produceren. Het wordt dan ook niet uitgesloten dat het Handbook een hoax is met als doel het zaaien van verwarring en paniek. In dat geval beantwoordde de hoax inderdaad aan zijn doel.

bewerk De Grote Donorshow

Eén van de meest succesvolle en doeltreffende hoaxen sinds tijden was de Grote Donorshow van vrijdag 1 juni 2007 op de Nederlandse tv (BNN). Alle kenmerken van een geslaagde hoax waren aanwezig: internationale media-aandacht, politieke aandacht in o.a. de vorm van Tweede Kamervragen en een scherp ethisch dilemma dat mensen aan het denken zette zonder ze te laten twijfelen over de werkelijkheid van het verhaal. Het feit dat de Donorshow zo serieus werd genomen is het analyseren van de huidige ethische verhoudingen waard.

bewerk De Sokal-affaire

De Sokal-affaire is een hoax, bedacht door Alan Sokal, professor in de fysica aan de universiteit van New York. Hij stuurde een nep-artikel, doorspekt met nonsensicale redeneringen en pseudowetenschappelijk jargon, naar het Amerikaans academisch tijdschrift Social Text. Sokal wilde, bij wijze van experiment, te weten komen of een goedgemaakt maar compleet onzinnig artikel gepubliceerd zou worden in een postmodern tijdschrift als het a) goed zou klinken, en b) de redactieleden zou flatteren met ideologische maar holle concepten. Het artikel werd, in 1996, inderdaad gepubliceerd en veroorzaakte veel verontwaardiging in de internationale academische wereld, die jaren later nog voelbaar was.

bewerk Hoax in de computerwereld

In de computerwereld wordt het woord in het bijzonder gebruikt voor een vals gerucht, een bewering die niet waar is en per e-mail wijde verspreiding vindt. In deze betekenis begint het ook in andere talen door te dringen. Het betreft hier meestal zeer bijzondere aanbiedingen (o.a. het beloven van grote sommen geld), reddingsacties van zieke kinderen of een aankondiging van uitzonderlijk gevaarlijke computervirussen. Het bericht gaat meestal vergezeld van de oproep om het bericht vooral toch ongelimiteerd naar iedereen door te sturen.

Een bijzondere categorie hoax is een nepvirus: een e-mailbericht met daarin een aansporing aan de computergebruiker om een, zogenaamd gevaarlijk, computerbestand te verwijderen. Dit computerbestand is in werkelijkheid een ongevaarlijk of zelfs noodzakelijk onderdeel van het besturingssysteem.

Ze bestaan vaak uit twee onderdelen, soms alleen uit het laatstgenoemde:

1. de opdracht tot het uitvoeren van een schadelijke handeling (bijvoorbeeld het wissen van een essentieel onderdeel van het besturingssysteem) en
2. de opdracht het bericht zo snel mogelijk en aan zo veel mogelijk vrienden en kennissen door te sturen.

Een voorbeeld hiervan is de waarschuwing dat het Windowsbestand JDBGMGR.EXE een gevaarlijk virus zou zijn en dat het niet herkend wordt door de virusscanners. Het bestand is echter geen virus, maar een Java-debugger dat een gewoon programma is op een Windows computer. Het bestand heeft niets te maken met het bugbear-virus, ook al is het icoontje van het programma een beertje. De hoax gaat al sinds mei 2002 rond en was in de zomer van 2003 nog niet uitgewoed.

De crux is natuurlijk dat de gebruiker ervan overtuigd wordt dat juist het nalaten van die handelingen de schade zou aanrichten, bijvoorbeeld met de bewering dat het te verwijderen bestand een gevaarlijk virus is, waar nog geen virusscanners tegen opgewassen zijn...

Een hoax leidt in veel gevallen tot onnodige opwinding en soms zelfs tot paniek. Ook belast het het internet door de vele onnodige e-mails die verzonden worden.

bewerk Vergaarbak van mailadressen

Bij de hoax-berichten komt nog een extra probleem om de hoek kijken: het aantal mailadressen in een enkel bericht is vaak zeer groot. Het is daarom goed mogelijk dat spammers deze hoax-mail gebruiken om uiteindelijk een grote hoeveelheid geldige adressen te vergaren. De kans dat een succesvolle hoax uiteindelijk weer een keer bij de spammer terecht komt is niet klein te noemen.

bewerk Kenmerken

Dergelijke hoax-mail valt vaak meteen op. Deze berichten bevatten teksten als "ONMIDDELLIJK LEZEN EN DOORSTUREN NAAR IEDEREEN DIE JE KENT!!!!" (Meteen valt het gebruik van hoofdletters en uitroeptekens op). In het geval van een computervirus-hoax wordt meestal melding gemaakt dat "MICROSOFT nog geen oplossing heeft", dat bijvoorbeeld "CNN aankondigt dat het het ergste virus ooit is" en dat antivirusproducenten melden dat "tegen dit virus voorlopig nog geen remedie is". Een belangrijk kenmerk is dat er nooit een datum vermeld wordt. Er staat "gisteren" of "dinsdag" of "pas ontdekt" maar een echte datum kom je niet tegen.

Bronnen, noten en/of referenties:

^ Etymonline.com Externe links: Nepwaarschuwing.nl HoaxHunter.nl Andere Wikimedia-projecten: Wikibooks Wikibooks heeft een studieboek over dit onderwerp: Cursus veilig op het internet: Hoax.