1916.html



Kalenders

Gregoriaanse kalender 1916 MCMXVI Ab urbe condita 2669 Armeense kalender 1365 ԹՎ ՌՅԿԵ Chinese kalender 4612 – 4613 壬卯 – 癸辰 Ethiopische kalender 1908 –1909 Hebreeuwse kalender 5676 – 5677 Hindoekalenders - Vikram Samvat 1971 – 1972 - Shaka Samvat 1838 – 1839 - Kali Yuga 5017 – 5018 Iraanse kalender 1294 –1295 Islamitische kalender 1334 –1334

Loopgravenoorlog in het westen

bewerk Gebeurtenissen

• (Italië) - De radiotechnicus Guglielmo Marconi ontwikkelt een zender voor kortegolf-straalverbindingen.
• (Italië) - De macro-econoom en socioloog Vilfredo Pareto publiceert zijn driedelige Trattato di sociologia generale.
• (VS) - Northram Warren produceert de eerste vloeibare nagellak: Cutex.
• (België) - Het boek Pallieter van Felix Timmermans is een groot succes. Het succes is mede te danken aan de vrolijke hoofdpersoon - een welkome afwisseling in de donkere oorlogsjaren.
• (Nederland) - Het Scheepvaarthuis in Amsterdam komt gereed, het eerste gebouw in de stijl van de Amsterdamse School. Architect is J.M. van der Mey.
• (VS) - De Amerikaanse regisseur David Wark Griffith brengt de film Intolerance uit. Het thema is onverdraagzaamheid door de eeuwen heen. De kosten voor deze film, 2 miljoen dollar, zijn voor die tijd een absoluut record.

januari

• 10 - (Oostenrijk-Hongarije) - De première van de opera Der Sterngucker van Franz Lehár wordt door de Oostenrijkers gevierd als een cultureel hoogtepunt.
• 13 en 14 - Watersnood rond de Zuiderzee. Vele dijken breken door waardoor vele plaatsen, waaronder Nijkerk, en uitgestrekte landerijen onder water komen te staan. Deze ramp zou leiden tot de Zuiderzeewet van 1918, dijkverzwaring, en uiteindelijk tot de aanleg van de Afsluitdijk.
• 19 De Britse onderzeeboot HMS H6 loop vast in het Friesche zeegat bij Schiermonnikoog, omdat het Verenigd Koninkrijk in oorlog is en Nederland neutraal word de H6 in beslag genomen.
• 25 - (Montenegro) - Na een bliksemveldtocht tegen Montenegro sluit Oostenrijk-Hongarije een wapenstilstand met dit koninkrijk.

februari

• 5 - (Zwitserland) - In Zürich opent het Cabaret Voltaire, het ontmoetingspunt van de dadaïsten, zijn deuren.
• 21 - (Frankrijk) - Met de aanval van het Duitse vijfde leger op de vesting Verdun begint een van de bloedigste slagen van de Eerste Wereldoorlog.
• februari-juli - Bij Verdun sneuvelen in totaal 600.000 soldaten zonder noemenswaardige militaire voortgang.

maart

• 15 - De Duitse generaal Von Bissing vaardigt het besluit uit dat de Universiteit van Gent vernederlandst wordt. Dit besluit wordt na de Eerste Wereldoorlog echter ongedaan gemaakt, als francophone reactie, ondanks de belofte van koning Albert I de taalgelijkheid te respecteren. Men zou nog moeten wachten tot 1930 om de Gentse Rijksuniversiteit volledig vernederlandst te zien.
• 15 - Invasie van Amerikaanse troepen in Mexico; verjaging van de revolutionaire generaal Pancho Vila.
• 20 maart - Albert Einstein publiceert zijn algemene relativiteitstheorie.
• 25 - (VS) - In een gevecht om het wereldkampioenschap in het zwaargewicht gaan de boksers Jess Willard en Frank Moran uiteen met een "onbeslist". Willard blijft daardoor wereldkampioen.
• 30 - In Den Haag arriveert een telegram van de Nederlandse gezant te Berlijn, waarin deze waarschuwt voor een op handen zijnde Britse invasie in Zeeuws-Vlaanderen. Alle militaire verloven worden ingetrokken.

april

• 10 - (Duitsland) - De Duitse chirurg Ferdinand Sauerbruch construeert een handprothese die bediend kan worden door de spieren in de armstomp van de patiënt.
• 24 - (Ierland) - Begin van de Paasopstand in Dublin. De Irish Volunteers komen in opstand tegen de Britse overheersers. De opstand wordt na zes dagen neergeslagen.
• april - Brits-Indische troepen leiden een zware nederlaag tegen de Turken bij Bagdad.

mei

• 1 - Een dag na Duitsland voert Nederland de zomertijd in.
• 15 - (Duitsland) - In Rodleben worden de Duitse Hydreerfabrieken opgericht, die synthetische brandstoffen produceren.
• 27 - (VS) - In Cambridge, Massachusetts, loopt de Amerikaan Ted Meredith met een tijd van 47,4 seconden een nieuw wereldrecord op de 440 yard (400 meter).
• 30 - (Duitsland) - De kleurstoffenfabrieken van Hoechst beginnen met de massaproductie van aceetaldehyde voor de aanmaak van azijnzuur en azijnester.
• 30 - (VS) - Met de Italiaan Dario Resta wint voor de derde keer een niet-Amerikaanse coureur de 500-mijlsrace van Indianapolis.

juni

• 1 - (Noordzee) - De Slag voor het Skagerrak tussen de Britse en Duitse vloot eindigt onbeslist.
• 10 juni - In Arabië breekt de Arabische Opstand uit tegen het Ottomaanse Rijk.

juli

• 1 - De gezamenlijke Britse en Franse legers voeren een grootscheepse (en tot mislukken gedoemde) aanval uit op de Duitse stellingen langs de rivier de Somme. Alleen al op deze dag verliezen vele tienduizenden soldaten het leven. Dit is de dag waar de meeste Britse slachtoffers vielen, circa 37.000 slachtoffers waarvan 19.240 gesneuvelden, in de Britse militaire geschiedenis.

augustus

• 4 - De Verenigde Staten kopen voor 25 miljoen dollar de Maagdeneilanden (in het oostelijke deel van de Caribische Zee) van Denemarken.
• 26 - (Duitsland) - Erna Murray uit Leipzig vestigt in Berlijn een wereldrecord schoolslag over 100 meter: 1 minuut en 36,0 seconden.
• 27 - (Roemenië) - Roemenië verklaart de oorlog aan Oostenrijk-Hongarije, en een dag later doet Italië hetzelfde aan Duitsland.
• 29 - (Duitsland) - Paul von Hindenburg volgt Erich von Falkenhayn op als chef van de generale staf. Kwartiermeester-generaal en rechterhand van Von Hindenburg wordt Erich Ludendorff.

september

• 10 - (Finland) - In Turku loopt de Fin Einari Anttila een wereldrecord op de 2000 meter: 5'36,2".
• 14 - (Duitsland) - De kunstenaarsvereniging Die Münchener Secession opent ter ere van de 4 maart bij Verdun gesneuvelde kunstenaar Franz Marc een expositie van zijn werken.
• 15 - (Osmaanse rijk) - Sven Hedin voltooit zijn ontdekkingsreis van zes maanden door Syrië, Mesopotamië en Arabië.
• 15 - Voor het eerst worden tanks ingezet op een slagveld. Tijdens de Slag aan de Somme zetten de Britten 49 Mark I-tanks in. Van de 36 die werkelijk de frontlijn bereiken zijn de meeste binnen korte tijd uitgeschakeld.

oktober

• 7 - Oprichting van de Provinciale Utrechtse Elektriciteits Maatschappij.
• 21 - (Duitsland) - In Leipzig presenteert de scheikundige en Nobelprijswinnaar Wilhelm Ostwald zijn kleurenleer. Daarmee kan iedere kleur worden uitgedrukt door een getallencombinatie.

november

• 5 - (Polen) - Wilhelm II en Franz Joseph I proclameren het zelfstandige koninkrijk Polen. Het Poolse leger gaat aan de kant van de Centrale mogendheden deelnemen aan de oorlog.
• 15 - (Zwitserland) - In Vevey overlijdt de Pool Henryk Sienkiewicz, auteur van Quo vadis?.
• 18 - Einde van de Slag aan de Somme.
• 21 - Het beroemde Hospitaalschip, Britannic, en tevens zusterschip van de Titanic & Olympic, zinkt naar de bodem van de Egeïsche Zee.
• 21 - (Oostenrijk-Hongarije) - Keizer Franz Joseph I overlijdt. Hij wordt opgevolgd door zijn achterneef Karel I.
• 21 - (VS) - De Amerikaanse zwemmer Norman Ross behaalt op de 200 meter vrije slag een nieuw wereldrecord: 2 minuten en 21,6 seconden.

december

• 10 - (Zweden) - De Franse schrijver Romain Rolland krijgt met terugwerkende kracht de Nobelprijs voor literatuur van 1915.
• 10 - (Duitsland) - In Berlijn beslist de wereldkampioen schaken Emanuel Lasker een toernooi tegen zijn rivaal Siegbert Tarrasch in zijn voordeel.

zonder datum

• Nederland verleent Nederlands-Indië het recht een Volksraad te houden met beperkte, raadgevende bevoegdheden. Van de Indonesische partijen wordt echter niemand verkozen, zodat de Nederlandse overheid dan maar een aantal mensen uit de Indonesische elite benoemt.
• Voor het eerst in de Nederlandse voetbalgeschiedenis sleept een club van buiten de Randstad, namelijk het Tilburgse Willem II de landstitel binnen.

bewerk Literatuur

• Henri Barbusse: Le feu (Het vuur, oorlogsroman).

bewerk Geboren

januari

• 6 - Hans Haasmann, Nederlands zwemmer (overleden 2008)
• 7 - Paul Keres, Estlands schaakgrootmeester (overleden 1975)
• 7 - Gerrit Schulte, Nederlands wielrenner (overleden 1992)
• 15 - Heleen Pimentel, Nederlands actrice (overleden 2008)
• 15 - Henri Frans de Ziel (Trefossa), Surinaams dichter (overleden 1975)
• 21 - Pietro Rava, Italiaans voetballer (overleden 2006)

februari

• 23 - Toon Kortooms, Nederlands docent en auteur (overleden 1999)

maart

• 3 - Paul Halmos, Hongaars-Amerikaans wiskundige en statisticus (overleden 2006)
• 4 - Hans Eysenck, Brits psycholoog (overleden 1997)
• 8 - Jeanette Campbell, Argentijnse zwemster (overleden 2003)
• 18 - Arie van Vliet, Nederlands wielrenner (overleden 2001)
• 20 - Pierre Messmer, Frans militair, koloniaal bestuurder en politicus (premier 1972-1974) (overleden 2007)
• 22 - Joop van Elsen, Nederlands militair, politicus en verzetsstrijder (overleden 2006)
• 23 - Harkishan Singh Surjeet, Indiaas politicus (overleden 2008)
• 29 - Eugene McCarthy, Amerikaans politicus (overleden 2005)

april

• 1 - Peter Knegjens, Nederlands sportverslaggever, presentator en reclamemaker (overleden 1996)
• 1 - Max Nord, Nederlands dichter, journalist en letterkundige (overleden 2008)
• 5 - Gregory Peck, Amerikaans acteur (overleden 2003)
• 17 - Helenio Herrera, Argentijns voetbalcoach. (overleden 1997)
• 22 - Yehudi Menuhin, Amerikaans violist (overleden 1999)
• 28 - Ferrucio Lamborghini, Italiaans autofabrikant (overleden 1993)

mei

• 11 - Camilo José Cela, Spaans schrijver (overleden 2002)

juni

• 8 - Francis Crick, Brits wetenschapper, een van de ontdekkers van de DNA-structuur, waarvoor hij een Nobelprijs ontving (overleden 2004)
• 8 - Luigi Comencini, Italiaans regisseur (overleden 2007)
• 9 - Robert McNamara, Amerikaans politicus
• 11 - Henk Bruna, Nederlands boekhandelaar (overleden 2008)
• 15 - Herbert Simon, Amerikaans wiskundige (overleden 2001)
• 29 - Runer Jonsson, Zweeds journalist en schrijver

juli

• 4 - Iva Toguri D'Aquino, Japans-Amerikaans radiopresentatrice (Tokyo Rose, overleden 2006)
• 9 - Edward Heath, Brits politicus (overleden 2005)
• 11 - Reg Varney, Engels acteur (overleden 2008)
• 14 - Petrus Joseph Johannes Mertens, Nederlands vakbondsbestuurder
• 15 - George Maduro, Joods-Nederlands militair en verzetsstrijder (overleden 1945)
• 18 - Isaac Arend Diepenhorst, Nederlands hoogleraar strafrecht en politicus (overleden 2004)
• 25 - Ko van Dijk, Nederlands toneel-, tv- en filmacteur en regisseur (overleden 1978)

augustus

• 3 - Ben Moerkoert, Nederlands vliegenier (overleden 2007)
• 5 - Kermit Love, Amerikaans kostuumontwerper, poppenspeler en -ontwerper (schepper van Pino) (overleden 2008)
• 23 - Myra Ward, Nederlands actrice (overleden 1990)
• 29 - Leo Horn, Nederlands voetbalscheidsrechter (overleden 1995)

september

• 12 - Henri van Praag, Nederlands parapsycholoog (overleden 1988)
• 13 - Roald Dahl, Brits schrijver (overleden 1990)
• 18 - Tin Dekkers, Nederlands bokser
• 20 - Rudolf-August Oetker, Duitse ondernemer (overleden 2007)
• 21 - Jagernath Lachmon, Surinaams politicus (overleden 2001)
• 23 - Aldo Moro, Italiaans politicus (overleden 1978)
• 24 - Chidananda Saraswati, Indiaas yogi (overleden 2008)
• 28 - Kees van Aelst, Nederlands waterpoloër (overleden 2000)

oktober

• 6 - Pablo Palazuelo, Spaans kunstschilder (overleden 2007)
• 13 - David Hollestelle, Nederlands bariton (overleden 2001)
• 15 - Piet Roubos, Nederlands verzetsstrijder (overleden 2008)
• 26 - François Mitterrand, president van Frankrijk (overleden 1996)
• 30 - John Opdam, Nederlands arts en crimineel (overleden 1983)

november

• 4 - Lo Hartog van Banda, Nederlands schrijver, striptekenaar en bedenker van de televisieserie Ti-ta-tovenaar (overleden 2006)
• 4 - Walter Cronkite, Amerikaans tv-presentator
• 8 - Peter Weiss, Duits-Zweedse schrijver, beeldend kunstenaar en graficus (overleden 1982)
• 12 - Victor Westhoff, Nederlands bioloog en natuurbeschermer (overleden 2001)
• 20 - Evelyn Keyes, Amerikaans filmactrice (overleden 2008)
• 30 - Andrée de Jongh, Belgische verzetsstrijdster (overleden 2007)

december

• 8 - Richard Fleischer, Amerikaans regisseur (overleden 2006)
• 9 - Kirk Douglas, Amerikaans acteur, regisseur en producent
• 10 - Alfredo Ripstein, Mexicaans regisseur (overleden 2007)
• 15 - Maurice Wilkins, Brits wetenschapper, een van de ontdekkers van de DNA-structuur (overleden 2004)
• 17 - Toon Hermans, Nederlands cabaretier, zanger en dichter (overleden 2000)
• 23 - Dino Risi, Italiaans filmregisseur (overleden 2008)

bewerk Overleden

februari

• 6 - Rubén Darío (49), Nicaraguaans schrijver en dichter
• 16 - Jan Ligthart (57), Nederlands onderwijzer, pedagoog en publicist
• 16 - Arnold Aletrino (57), Nederlands schrijver en arts

• 28 - Henry James (72), Amerikaans romanschrijver

maart

• 3 - George Huntington (65), Amerikaans huisarts
• 19 - Vasili Soerikov (68), Russisch kunstschilder

mei

• 14 - William Stanley Jr. (57), Amerikaans uitvinder en elektrotechnicus

juni

• 2 - John Cornwell (VC), een Britse marinier die tijdens de Eerste Wereldoorlog op 16 jarige leeftijd stierf en volgens verhalen in zijn eentje een scheepsgeschut kon bedienen tijdens de Slag bij Jutland . Dit terwijl hij dodelijk gewond was.
• 29 - Jacobus Cornelius Meeuwissen (68), apostolisch vicaris van Suriname
• 30 - Gaston Maspero (70), Italiaans egyptoloog

november

• 15 - Henryk Sienkiewicz (70), Pools auteur van Quo vadis?
• 21 - Franz Joseph I (86), Keizer van Oostenrijk, koning van Hongarije

december

• 25 - Albert Chmielowski (81), Pools religieus, ordestichter en heilige
• 29 - Alexander von Benckendorff (67), diplomaat

datum onbekend

• Modest Tsjaikovski (65), Russisch dramaturg