1913.html



Kalenders

Gregoriaanse kalender 1913 MCMXIII Ab urbe condita 2666 Armeense kalender 1362 ԹՎ ՌՅԿԲ Chinese kalender 4609 – 4610 己子 – 庚丑 Ethiopische kalender 1905 –1906 Hebreeuwse kalender 5673 – 5674 Hindoekalenders - Vikram Samvat 1968 – 1969 - Shaka Samvat 1835 – 1836 - Kali Yuga 5014 – 5015 Iraanse kalender 1291 –1292 Islamitische kalender 1331 –1331

bewerk Gebeurtenissen

• (Nederland) - In Rotterdam wordt een begin gemaakt met de bouw van de Van Nelle-fabriek, waarvan stijl en opzet internationale aandacht trekken. Het ontwerp van de architecten Brinkmann en Van der Vlugt wordt in 1931 voltooid.
• (Duitsland) - Alfred von Schlieffen wordt opgevolgd door Helmuth von Moltke.

januari

• 15 - (Duitsland/VS) - Een nieuwe radiotoren bij Berlijn maakt de eerste draadloze verbinding tussen Berlijn en New York mogelijk.
• 17 - (Frankrijk) - Raymond Poincaré wordt president van de republiek. Hij volgt Armand Fallières op.
• 23 - (Osmaanse rijk) - Grootvizier Mehmed Kamil Pasja wordt tot aftreden gedwongen door de beweging van de Jong-turken onder Enver Pasja.
• 30 - (Balkan) - Na het vastlopen van de vredesonderhandelingen laait de oorlog op de Balkan weer op.

februari

• (Zweden) - De uit Oostenrijk-Hongarije afkomstige Helene Engelmann en Karl Mejstrik worden wereldkampioen in het kunstschaatsen voor paren. Bij de dames wint de Hongaarse Pika von Méray Horváth, bij de heren de Oostenrijker Fritz Kachler.
• 2 - (VS) - In New York wordt het grootste trein-station ter wereld geopend: het Grand Central Station.
• 3 - (Duitsland) - Rudolf Steiner sticht in Berlijn het Anthroposofisch Genootschap.
• 15 - (VS) - In New York wordt de Armory Show geopend, die voor het eerst in de Verenigde Staten de Amerikaanse en Europese kunst tentoonstelt.
• 18 - Francisco I. Madero wordt afgezet als president van Mexico door Victoriano Huerta en Henry Lane Wilson. Vier dagen later wordt Madero vermoord.
• 19 - Britse reder krijgt opdracht wijzigingen aan te brengen aan RMS Lusitania.

maart

• 18 - (Griekenland) - Kroonprins Constantijn wordt opvolger van zijn vader George I, die in Saloniki (Thessaloniki) het slachtoffer wordt van een aanslag.

april

• 16 - (Frans Equatoriaal-Afrika) - De arts en theoloog Albert Schweitzer opent in Lambaréné een tropenhospitaal.

mei

• 12 - (VS) - Na een aanbod voor een rol door de Keystone Film Company begint Charlie Chaplin zijn carrière als ster-komediant van de stomme film.
• 17 - (Balkan) - De Eerste Balkanoorlog tussen de Balkanbond (bestaande uit Bulgarije, Griekenland, Montenegro en Servië) en het aangevallen Osmaanse rijk liep tot een eind, waarbij massaal Turkse burgers gedood of verdreven werden uit het Europese continent waar ze al ruim 500 jaar resideerden.
• 25 - (Oostenrijk-Hongarije) - Kolonel Alfred Redl wordt door de geheime dienst, die bang is voor het schandaal van een spionageproces, gedwongen zelfmoord te plegen.
• 28 - (België) - minister van Oorlog Charles de Broqueville voert veralgemeende dienstplicht in om het leger van 180.000 naar 340.000 manschappen te brengen.
• 28 - (Frankrijk) - Drie Fransen bereiken met een ballon als eersten een hoogte van meer dan 10.000 meter.
• 29 - (Frankrijk) - In Parijs gaat het ballet Le sacre du printemps van Igor Strawinsky in première.
• 30 - Met het Verdrag van Londen komt er een einde aan de Eerste Balkanoorlog. Het Ottomaanse Rijk moet het leeuwendeel van zijn Europese gebied aan de Balkanstaten afstaan.

juni

• (België) - regeringsleider Charles de Broqueville belooft tweetaligheid van het officierenkorps om de katholieken tegemoet te komen.
• 29 - Uit onvrede over de gebiedswinst van Bulgarije begint de Tweede Balkanoorlog, en vallen Servië en Griekenland Bulgarije aan. Ook het Osmaanse Rijk begeeft zich in de oorlog om het verlies van de Eerste Balkanoorlog te compenseren.
• 29 - (Frankrijk) - Henri Desgrange introduceert bij de Ronde van Frankrijk het dragen van de gele trui. Winnaar van de Tour in dit jaar is de Belg Philippe Thys.

juli

• 5 - Voor het eerst reist de socialistische leider Pieter Jelles Troelstra naar Paleis Het Loo om advies uit te brengen over de kabinetsformatie. Hij geeft koningin Wilhelmina in overweging om een coalitie uit de burgerlijke partijen te laten samenstellen.
• 5 - (Groot-Brittannië) - Anthony F. Wilding (bij de mannen) en Dorothea Lambert-Chambers (dames) winnen wederom Wimbledon.
• 19 - In een vergadering van partijbestuur en kamerfractie wijst de top van de SDAP het voorstel af van formateur Dirk Bos om met drie ministers toe te treden tot een meerderheidsregering. De socialisten zullen 26 jaar moeten wachten op een nieuwe uitnodiging.
• 31 - In België wordt het Koninklijk Meteorologisch Instituut opgericht (KMI).

augustus

• 10 - De Vrede van Boekarest maakt een einde aan de Tweede Balkanoorlog, waarbij het Osmaanse Rijk nu definitief geen recht meer heeft op eeuwenoud land op de Balkan. Stromen van Turkse vluchtelingen en massale moordpartijen onder Turken op de Balkan zijn het gevolg.
• 16 - (VS) - In de autofabrieken van Henry Ford leiden de eerste proeven met lopende band-productie tot productiestijgingen van 400 procent.
• 18 - De wereldvoetbalbond FIFA voert een nieuwe regel in bij het voetballen: bij vrije trappen moet de tegenstander minimaal 10 yard (9,15 meter) afstand bewaren.
• 22 - De film Der Student von Prag van Stellan Rye, met Paul Wegener in de hoofdrol, heeft groot succes bij de première in Berlijn.
• 23 - In Berlijn wordt de International Amateur Athletic Federation (IAAF) opgericht. Dat maakt het onder meer mogelijk een wereldrecord officieel te laten registreren.
• 24 - In het Zwitserse Bern vind het Universeel Esperantocongres plaats.
• 28 - In Nederland wordt het kabinet-Cort van der Linden beëdigd. Het is een extra-parlementair kabinet waarvan de leden van liberale signatuur zijn.
• 31 - In Eindhoven wordt voetbalclub PSV opgericht.
• 31 - In Oppau wordt de ammoniakfabriek van de Badische Anilin- und SodaFabriken (BASF) in bedrijf genomen. In 1909 had de Duitse geleerde Fritz Haber de ammoniaksynthese uitgevonden.

september

• 8 - Het tot dusverre grootste luchtschip, de L2, vertrekt voor de eerste proefvlucht. Het is 260 meter lang en wordt aangedreven door vier motoren van 205 pk.
• 11 - De cholera-epidemie die over Midden-Europa raast, bereikt een hoogtepunt.
• 20 - Op de partijvergadering van de SPD worden Hugo Haase en Friedrich Ebert als opvolger gekozen van de overleden partijvoorzitter August Bebel.

oktober

november

• 4 - (Rusland) - tsaar Nicolaas II keurt Groot Militair Programma goed.

december

• 10 - (Zweden) - Rabindranat Tagore uit India krijgt de Nobelprijs voor literatuur. Hij is de eerste niet-Europeaan die deze prijs in ontvangst mag nemen.
• 19 - (VS) - De Amerikaanse zwaargewicht-bokser Jack Johnson verdedigt zijn wereldtitel tegen zijn landgenoot Jim Johnson met een onbesliste partij.

zonder datum

• Paul Deman wint de eerste Ronde van Vlaanderen.
• Italië sluit geheime marineconventie met Oostenrijk-Hongarije.
• De Belgische koning Albert I bezoekt Duitsland en Frankrijk om Belgische neutraliteit te onderstrepen.
• (Verenigd Koninkrijk) - Bertrand Russell voltooit samen met Alfred Whitehead de Principia Mathematica
• - in New York wordt het 55 verdiepingen tellende Woolworth Building opgeleverd. Het is 232 meter hoog en zal een kwart eeuw lang het hoogste gebouw ter wereld zijn.
• (Duitsland) - het leger wordt uitgebreid tot 800.000 manschappen.
• Frankrijk voert de dienstplicht in.

bewerk literatuur

• Publicatie van de roman 'Villa des Roses' van Vlaams auteur Willem Elsschot
• (Frankrijk) - Marcel Proust publiceert Du côté de chez Swann, het eerste deel van zijn romancyclus A la recherche du temps perdu.

bewerk Geboren

januari

• 4 - Malietoa Tanumafili II, staatshoofd van Samoa (overleden 2007)
• 5 - Jack Haig, Engels acteur (overleden 1989)
• 9 - Richard Nixon, 37^ste president van de Verenigde Staten (overleden 1994)
• 10 - Mehmet Shehu, Albanees politicus (overleden 1981)
• 19 - Jan Linssen, Nederlands voetballer (overleden 1995)
• 20 - Tollien Schuurman, Nederlands atlete (overleden 1994)

februari

• 4 - Rosa Parks, Amerikaans burgerrechtenactiviste (overleden 2005)
• 15 - Willy Vandersteen, Belgisch striptekenaar (overleden 1990)
• 27 - Paul Ricoeur, Frans filosoof (overleden 2005)

maart

• 1 - Ralph Ellison, Afro-Amerikaans schrijver (overleden 1994)
• 2 - Godfried Bomans, Nederlands schrijver (overleden 1971)
• 5 - Mario Payssé Reyes, Uruguayaans architekt (overleden 1988)
• 15 - Lex Goudsmit, Nederlands acteur (overleden 1999)
• 30 - Frankie Laine, Amerikaans zanger (overleden 2007)

april

• 3 - Per Borten, Noors premier (overleden 2005)
• 11 - Oleg Cassini, Amerikaans modeontwerper (overleden 2006)
• 14 - Jean Fournet, Frans dirigent (overleden 2008)
• 23 - Joop Geesink, Nederlands filmproducent (overleden 1984)
• 29 - Charles Aerts, Nederlands impresario, theaterproducent en (opera)zanger (overleden 2007)

mei

• 4 - Catharina van Griekenland, Grieks prinses
• 10 - Kees Pellenaars, Nederlands wielrenner en ploegleider (overleden 1988)
• 20 - William Hewlett, Amerikaans medeoprichter van Hewlett-Packard (overleden 2001)
• 24 - Peter Ellenshaw, Engels-Amerikaans special effectsontwerper (overleden 2007)

juni

• 8 - Alida Bosshardt, Nederlands majoor van het Leger des Heils (overleden 2007)
• 14 - Frits van Turenhout, Nederlands programmamaker en zanger (overleden 2004)
• 24 - Heinrich Hollreiser, Duits dirigent (overleden 2006)
• 26 - Aimé Césaire, Frans-Martinikaans dichter, toneelschrijver, essayist en politicus (overleden 2008)

juli

• 11 - Kofi Abrefa Busia, Ghanees premier (overleden 1978)
• 14 - Gerald Ford, 38^ste president van de Verenigde Staten (overleden 2006)
• 20 - Ben van Meerendonk, Nederlands fotojournalist (overleden 2008)
• 26 - Piet Zwanenburg, Nederlands schaatscoach (overleden 2004)
• 29 - Helen Barbara Kruger, Amerikaans modeontwerpster (overleden 2006)
• 29 - Erich Priebke, Duits oorlogsmisdadiger

augustus

• 3 - Jan Dommering, Nederlands voetballer (overleden 1997)
• 10 - Romain Maes, Belgisch wielrenner (overleden 1983)
• 16 - Menachem Begin, Israëlisch premier (overleden 1992)
• 20 - Roger Sperry, Amerikaans psycholoog (overleden 1994)
• 30 - Richard Stone, Engels econoom (overleden 1991)

september

• 2 - Bill Shankly, Schots voetballer en coach (overleden 1981)
• 5 - Conny Stuart, Nederlands cabaretière en zangeres
• 9 - Bert Garthoff, Nederlands presentator (overleden 1997)
• 12 - Jesse Owens, Amerikaans atleet (overleden 1980)
• 14 - Jacobo Arbenz Guzmán, president van Guatemala (overleden 1971)
• 15 - Hans Filbinger, Duits jurist en politicus (overleden 2007)
• 15 - Henry Brant, Amerikaans componist (overleden 2008)
• 19 - Elly Weller, Nederlands actrice (overleden 2008)
• 23 - Carl-Henning Pedersen, Deens kunstschilder (overleden 2007)
• 29 - Silvio Piola, Italiaans voetballer (overleden 1996)

oktober

• 3 - Lily Petersen, Nederlands radiopresentatrice (overleden 2004)
• 7 - Simon Carmiggelt, Nederlands journalist en schrijver (overleden 1987)
• 19 - Vinicius de Moraes, Braziliaans dichter, componist, diplomaat en journalist (overleden 1980)

november

• 4 - Gig Young, Amerikaans acteur (overleden 1978)
• 7 - Albert Camus, Frans filosoof en schrijver (overleden 1960)
• 11 - Sun Yun-Suan, Taiwanees politicus (overleden 2006)
• 14 - Jan Oradi, Nederlands radiomedewerker (overleden 1994)
• 15 - Riek Schagen, Nederlands actrice en kunstschilderes (overleden 2008)
• 22 - Benjamin Britten, Engels componist (overleden 1976)
• 28 - Hugo Pos, Surinaams jurist en schrijver (overleden 2000)

december

• 3 - Omer Vanaudenhove, Belgisch politicus (overleden 1994)
• 4 - Mark Robson, Amerikaans regisseur (overleden 1978)
• 4 - Robert Adler, Oostenrijks-Amerikaans natuurkundige en uitvinder (overleden 2007)
• 18 - Willy Brandt, Duits bondskanselier (overleden 1992)
• 10 - Eddy Schuyer, Nederlands goochelaar (overleden 1999)

datum onbekend

• Sylvia Straus, Amerikaans klassiek pianist (overleden 2007)

bewerk Overleden

januari

• 20 - José Guadalupe Posada (58), Mexicaans illustrator

februari

• 18 - Gustavo A. Madero (37), Mexicaans politicus
• 22 - Francisco I. Madero (39), Mexicaans politicus (president 1911-1913)
• 22 - José María Pino Suárez (43), Mexicaans politicus

maart

• 18 - George I van Griekenland (67)

september

• 30 - Rudolf Diesel (55), Duits uitvinder

oktober

• 7 - Mikolas Ales (60), Tsjechisch kunstenaar
• 7 - Belisario Domínguez (50), Mexicaans medicus en politicus

november

• 7 - Alfred Russel Wallace (90), Brits bioloog

december

• 10 - Henrique Pereira de Lucena (78), Braziliaans politicus